است . درهوهانيان مىنويسد : اندوهى كه در اين زمان جلفائيان را در خود فروبرد ، مسلمان شدن خليفه هوهان بود كه رياكارانه با محضرنويسى پنهانى در سال 1671 از كاتوليكوس هاكوب مقيم استانبول درجهء اسقفى گرفت . وقتى به جلفا بازگشت ، داويد ، خليفهء كليساى وانك ارتقاى مقام او را نپذيرفت . از اين جهت به مذهب خود پشت كرد و نزد شاه سليمان به فتنه پرداخت . « 1 » در حال حاضر آنچه از آثار وى شناخته شده و موجود است ، ترجمهء او از انجيل است كه به زبان فارسى اما با حروف ارمنى است . اينجانب ، ترجمهء مزبور را در كليساى وانك اصفهان مشاهده كرده و صفحاتى از آن را عكس گرفتم . ظهير الدين تفرشى از ديگر نويسندگان اين دوره كه در اين زمينه تأليفى از خود برجاى گذاشته ، ظهير الدين تفرشى فرزند ملّا مراد تفرشى ( 965 - 1051 ) است كه پدر و پسر هر دو از عالمان شناخته‌شدهء دورهء صفوى هستند . شرح حال پدر وى در جامع الرواة به تفصيل آمده و آثار متعددى از وى ياد شده است . « 2 » وى از شاگردان شيخ بهائى بوده است . ظهير الدين فرزند وى نيز بطور عمده در فلسفه و رياضى و نجوم تخصص داشته است . تاريخ درگذشت وى پيش از سال 1114 رخ داده است ؛ زيرا در پايان يك رسالهء كوتاه وى با نام مطالع و مغارب كه كاتب آن را در سال مذكور نگاشته ، پس از نام وى از او با عنوان « قدّس اللّه روحه الزكية » ياد كرده است . « 3 » تفرشى آثار متعددى دارد كه از جمله مىتوان به : اثبات الواجب ، « 4 » جواب الشبهتين ، « 5 » مطالع و مغارب ، « 6 » فرهنگ ناياب و نثر شبنم شاداب « 7 » اشاره كرد . وى دستى نيز در شعر داشته و به همين دليل نصرآبادى شرح حال وى را همراه برخى از اشعار او آورده است . « 8 »

--> ( 1 ) . همان ، صص 144 ، 572 - 573 ( 2 ) . مطالب نقل‌شده در جامع الرواة در الروضة النضره ، ص 559 آمده است . و نيز نك : فهرست نسخه‌هاى خطى دانشكدهء ادبيات ، ج 1 ، ص 290 كه در آنجا رسالة الكريه وى شناسانده شده كه در سال 1032 تأليف شده است . ( 3 ) . نسخه 3282 دانشگاه تهران ، برگ‌هاى 129 - 133 . در الكواكب المنتثره سال درگذشت وى را در حدود 1120 نوشته است . ( 4 ) . نسخهء 1409 كتابخانهء آية اللّه مرعشى ( 5 ) . تأليف در سال 1101 و نسخه آن در فهرست دانشكدهء ادبيات ( ج 1 ، ص 188 ) شناسانده شده است . ( 6 ) . نسخهء 3282 كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ( 7 ) . دربارهء دو مورد اخير به ترتيب نك : آقابزرگ ، ذريعه ، ج 16 ، ص 218 ؛ ج 24 ، ش 256 ؛ آقابزرگ ، الكواكب ، ص 405 ؛ دانش‌پژوه ، نشريهء نسخه‌هاى خطى دانشگاه تهران ، ج 8 ، ص 108 مىگويد كه در مقالهء خود دربارهء شاه طهماسب ، ص 932 آثار وى را برشمرده است . ( 8 ) . نصرآبادى ، تذكره ، ص 170 ؛ و نك : آقابزرگ ، ذريعه ، ج 9 ، ص 658 . در تذكرهء حزين نيز از وى ياد شده .